MEMENTO / U ZNAK SEĆANJA NA STRADALE JEVREJE IZ BAČKE TOPOLE

Na jevrejskom groblju u Bačkoj Topoli danas , 7 juna 2026 , je održana komemoracija povodom 82. godišnjice deportovanja bačkotopolskih Jevreja.
U Bačkoj Topoli je 1941. godine živelo 400 Jevreja. Njihova deportacija se odvijala između aprila i juna 1944. godine. Većina njih je deportovana u Aušvic. Otišli su u logore rada i smrti. Veoma mali broj ljudi se vratilo. Oni koji su uspeli, kasnije su migrirali u Izrael.
Jevrejsko groblje u Bačkoj Topoli je obnovljeno 2002. godine, od tada se ono redovno održava i organizuje Memento kod podignutog spomenika.
Ovozemaljski ostaci ubijenih Jevreja u logorima sahranjeni su na nepoznatim mestima, sećanje na njih čuva postavljena spomen tabla sa imenima. “Ne samo Jevreji, nego svi žitelji Bačke Topole treba da se sećaju Jevreja, koji su nekada ovde živeli zajedno sa drugim narodima, u miru i slozi”,zajednička je misao koja lebdi nad ovim prostorom viže od osam decenija.

Skup je, tradicionalno počeo, prepoznatljivim zvukom lokomotive, koji asocira na vozove smrti i deportaciju.U Bačkoj Topoli je još u maju 1941. godine mađarska vojska formirala koncentracioni logor. U početku su tu zatvarani srpski kolonisti, a kasnije rodoljubi i Jevreji. U aprilu 1944. godine, kontrolu nad logorom u Bačkoj Topoli preuzima nemačka obaveštajna služba. Logor u Bačkoj Topoli (uz Suboticu i Baju) postao je jedan od glavnih sabirnih centara za sortiranje i deportaciju Jevreja iz cele Bačke. Glavni talas hapšenja i deportacija lokalnih Jevreja odvijao se od aprila do juna 1944. godine. Ključni transport stočnim vagonima krenuo je 4. juna 1944. godine. Od preko 400 registrovanih bačkotopolskih Jevreja, 272 osobe su izgubile život u logorima smrti, pre svega u ⁠Aušvicu. Većina je ubijena u gasnim komorama odmah po dolasku.

Sećamo se reči, višeg naučnog saradnika Centra za istraživanje društvenih nauka Mađarske akademije nauka dr Viktorija Banjai, koja je svojevremeno podsetila , na strahote bačkotopolske jevrejske zajednice, pljačke, ponižavanja, deportacije, prinudni rad, logore smrti. Posle 82 godina sve je manje onih koji se lično mogu sećati događaja, a sve je više rodjenih posle i kojima holokaust već predstavlja istoriju. Ali zato možemo da pitamo, učimo i prenosimo, kazala je , sećamo se, Banjai.
Vence na Jevrejsko groblje položili su i predstavnici lokalne uprave, mnogih udruženja, Jevreji opštine Subotica i katoličke crkve.